Klinkt dit herkenbaar? Je wordt ‘s ochtends wakker, wrijft in je ogen en voelt dat er zich kleine korrels in je ooghoeken hebben gevormd. ‘slaapzand’ noemen we dat. Maar waaruit bestaat dat slaapzand eigenlijk? En wanneer kunnen die korrels een teken zijn dat je het beste langs kunt gaan bij de dokter?

Wat is ‘slaapzand’ eigenlijk?

Slaap of ‘slaapzand’ is geen echt zand, al voelt het soms wel zo aan. Het bestaat eerder uit:

  • opgedroogd traanvocht;
  • slijm- en vetresten uit de klieren in de rand van het ooglid;
  • dode bindvliescellen;
  • minuscule stof- of stuifmeeldeeltjes.

Wanneer je slaapt, knipper je nauwelijks. Daardoor kan die afscheiding niet uit het oog wegvloeien. De stoffen drogen op en hopen zich op in je binnenste ooghoeken. De volgende ochtend vind je kleine korrels in je ooghoeken: dat is slaapzand.

De medische term voor slaapzand is trouwens ‘oogafscheiding’.

Waarom heb je ‘s ochtends slaapzand in je ogen? 

Het is normaal dat er ‘s ochtends slaap in je ooghoeken zit. Dit ontstaat doordat je ogen zichzelf ‘s nachts reinigen. Bacteriën, stofdeeltjes en dode cellen worden daarbij naar de ooghoek afgevoerd.

Veel voorkomende oorzaken van slaapzand:

  • droge lucht;
  • allergieën;
  • contactlenzen;
  • hormonale veranderingen (bijv. tijdens de menopauze);
  • irriterende stoffen zoals make-up.

Een beetje slaapzand is volkomen ongevaarlijk en normaal. Merk je dat je oogleden aan elkaar plakken of dat je ogen rood zijn of branderig aanvoelen? Dan kan er sprake zijn van irritatie of een ontsteking.

Slaapzand of plakkerige ogen? Zo maak je het onderscheid 

Denk eraan: oogafscheiding is niet altijd onschuldig. Als je ogen ‘s ochtends dichtplakken, kan dat wijzen op een bindvliesontsteking of verstopte traanbuisjes.

Normale situatie na het slapen:

  • licht, droog slaapzand;
  • geen pijn of roodheid;
  • heldere traanfilm;
  • geen jeuk.

Plakkerige ogen:

  • vochtige, stroperige afscheiding;
  • roodheid, branderig gevoel, overgevoeligheid voor licht;
  • troebel of slijmerig traanvocht;
  • jeuk, het gevoel dat er iets in je oog zit.

Als je je ogen ‘s ochtends nauwelijks open krijgt omdat je oogleden aan elkaar plakken, moet je ze laten controleren.

Gevolgen van slaapzand voor kinderen en volwassenen

Bij volwassenen is slaapzand meestal onschuldig. Bij kinderen kan het echter wijzen op vernauwde of verstopte traanbuisjes, want die zijn bij hen nog niet volledig ontwikkeld. Als je kind regelmatig slaap in de ogen heeft, is het verstandig om een afspraak te maken bij de oogarts.

Onderzoek door een opticien of oogarts

Word je regelmatig wakker met slaapzand in je ogen of merk je dat de korstjes dikker worden? Dan is een check-up een goed idee. Een opticien of oogarts kan doelgericht onderzoeken hoe goed je ogen bevochtigd worden en of er tekenen zijn die wijzen op een ontsteking.

Mogelijke onderzoeken:

  • traanfilmtest (bijv. schirmertest): meet hoeveel traanvocht er wordt geproduceerd.
  • analyse van de ooglidranden: controleert of de meibomklieren verstopt zitten.
  • bindvlies- en hoornvliesonderzoek: spoort irritaties of ontstekingen op.
  • kweek maken: bij vermoeden van een bacteriële infectie.

Behandelingsopties tegen slaapzand

Dit kun je zelf doen als je minder slaapzand wilt:

1. Maak je ogen ‘s ochtends voorzichtig schoon

Spoel je ogen met lauw water en reinig ze voorzichtig met een schone, pluisvrije doek.

2. Gebruik kunsttranen

Kunsttranen helpen om droge ogen vochtig te houden en ontlasten de slijmvliezen. Kies bij voorkeur voor druppels zonder conserveringsmiddelen. Je opticien kan je hierover persoonlijk advies geven.

3. Verzorg je ooglidranden

Door de randen van je oogleden elke dag te verzorgen, kun je voorkomen dat je traanbuisjes verstopt raken. Zo ga je te werk:

  • Leg ongeveer 5 minuten lang een warm kompres op je ogen.
  • Masseer je oogleden zachtjes.
  • Veeg je oogleden af met een steriel reinigingsdoekje.

Preventie en vroege opsporing: zo voorkom je slaapzand

Met een paar eenvoudige gewoonten kun je voorkomen dat er zich slaapzand in je ooghoeken vormt:

Verwijder ’s avonds je make-up: reinig je ogen grondig, zodat alle make-upresten weg zijn.

Verhoog de luchtvochtigheid: een luchtbevochtiger kan helpen, vooral in de winter.

Las regelmatig beeldschermpauzes in: gun je ogen rust, zodat ze zich kunnen herstellen.

Drink voldoende: zo ondersteun je de traanproductie.

Maak je bril of contactlenzen regelmatig schoon: zo voorkom je irritatie.

In het kort: slaapzand is meestal onschuldig, maar niet altijd

Een beetje slaapzand is normaal. Het hoort nu eenmaal bij het natuurlijke reinigingsproces van je lichaam. Als je merkt dat je ogen regelmatig dichtplakken na het slapen, branderig aanvoelen of rood zijn, kun je beter wel naar een opticien of oogarts gaan.